نگاهی به خردورزی چهار حکیم ایرانزمین : حکیم بزرگمهر ،حکیم فردوسی ،حکیم خیام نیشابوری و حکیم ارد بزرگ

يك ايرا‌ن‌شناس و مدرس ادبيات فارسي:

  اخلاق ايراني در شاهنامه‏ فردوسي متبلور است


رقيه كريم‌زاده نقشينه
رقيه كريم‌زاده نقشينه
گزارشگر : آناهيد خزير

قهرماني در دنياي شاهنامه، تنها محدود به دلاوري در ميدان جنگ نيست، خردمندي هم لازمه قهرماني است، پيروزي‌هاي مادي با پيروزي‌هاي معنوي به هم پيوسته‌اند و اين همان چيزي است كه در زندگي ايرانيان وجود دارد.\
"رقيه كريم‌زاده نقشينه" ايران‌شناس و مدرس ادبيات فارسي با اعلام اين مطلب، درباره تجلي شاهنامه در فرهنگ ايران زمين به خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) گفت: تنها يك ايراني مي‌تواند جواب مسائل خود را در شاهنامه بيابد و در تجليات فرهنگ ايران زمين، بسياري از مظاهر فرهنگي شاهنامه در آداب و رسوم مردم نمايان است.

وي افزود: شاهنامه، نه تنها بزرگ‌ترين و ارزشمندترين دفتر شعري است كه از روزگار سامانيان و غزنويان
قهرمانان شاهنامه نمونه‏ انسان‏هايي هستند كه حس افتخار، عشق به وطن و علاقه به آيين و كيش در وجود آن‏هاست
به جاي مانده، بلكه مهم‌ترين سند عظمت زبان فارسي و روشن‌ترين گواه شكوه و رونق فرهنگ و تمدن ايران كهن و بنيان استوار مليت ايراني است.

اين مدرس و پژوهشگر خاطرنشان كرد: قهرمانان شاهنامه نمونه‏ انسان‏هايي‌اند كه حس افتخار، عشق به وطن و علاقه به آيين و كيش در وجود آن‏هاست. احساسات عميق وطني و تعاليم لطيف اخلاقي در آن، همه جا جلوه يافته و فردوسي، اين احساسات را به سادگي و روشني بيان مي‌كند و از پيرايه‌سازي و سخن‌پردازي دوري مي‌جويد.

مولف كتاب «ادبيات فارسی 1» يادآور شد: وقتي از شاهنامه، صحبت به ميان مي‌آيد آن چه مورد بحث است يك كتاب و يا يك شاعر نيست، بلكه اين اثر از يك ملت، يك فرهنگ و يك دنيا سخن
شاهنامه يك نمونه والاي شعر واقعي است كه شاعر، انواع مطالب را از رزمي و بزمي گرفته تا اخلاق، خرد و عقيده و باور، همه را با قدرت شاعري بي‌مانند بيان مي‌كند
مي‌گويد. 

وي افزود: شاهنامه يك نمونه والاي شعر واقعي است كه شاعر، انواع مطالب را از رزمي و بزمي گرفته تا اخلاق، خرد و عقيده و باور، همه را با قدرت شاعري بي‌مانند بيان مي‌كند، به گونه‌اي كه انسان با قهرمانان آن همدلي پيدا مي‌كند و باورهاي خود را در باورهاي قهرمانان آن مي‌جويد و مي‌آموزد. قهرمانان شاهنامه و اعمال آن‌ها، تجسمي از آرزوهاي خود آن‌هاست و عبرت‌جويي از داستان‌ها، معرف بينش خود فردوسي است.

مولف كتاب «ادبيات فارسي 2» خاطرنشان كرد: كم‏تر كتابي را در جهان مي‌توان نام برد كه تارهاي پيچيده پيوند بشري را از عشق، مهرباني، فروتني، خردمندي گرفته تا بيداد، آز و غرور را در ميان افراد جامعه و بين گروه فرمان‌بران و فرمان‌روايان، به طور دقيق، هنرمندانه و شاعرانه نشان داده
فردوسي در شاهنامه، ايران را جايگاه دليران، پهلوانان و آزادگاني معرفي مي‌كند كه همه، خداپرست هستند و متوكل به پروردگارند و به كاري دست نمي‌زنند مگر از پروردگار ياري بطلبند
باشد.

وي افزود: عنصر اصلي داستان‌هاي فردوسي، ستايش فضيلت‌هاي آدمي است كه شاعر تا آخرين حد از قدرت و ساختار تخيل خويش بهره مي‌گيرد و آن‌ها را توصيف مي‌كند. وسعت ديد، قدرت بيان و ساختار اساسي فكر شاعر است كه به شعر او روح مي‌بخشد و هر خواننده‌اي با خواندن اين اشعار، خود تبديل به گوينده و آفريننده مي‌شود.

مولف كتاب «زبان و ادبيات فارسي» به ديدگاه فردوسي درباره ايران اشاره كرد و گفت: فردوسي در شاهنامه، ايران را جايگاه دليران، پهلوانان و آزادگاني معرفي مي‌كند كه همه خداپرست هستند و متوكل به پروردگارند و به كاري دست نمي‌زنند مگر از پروردگار ياري بطلبند.

وي افزود: اين پهلوانان و آزادگان، كاري با دروغ، حيله و نيرنگ ندارند و علاوه بر داشتن صفات ملي و پهلواني، داراي جوانمردي، سخنوري، ساده‌دلي، شجـاعت، راســـــت‏گويي، نيكو
فردوسـي مي‏خواهد كه شخصيت داستان‏هايش، مظهر خصال شايسته و بزرگ‌منشي و جوان‏مردي باشند
عهدي و بزرگ‌منشي هستند و جلوه‏گري اين سجايا، در بعضي از شخصيت‌ها، بارزتر است و هر كدام از شخصيت‌هاي داستاني، جايگاه خاص خود را دارند.

كريم‌زاده نقشينه به داستان‌هاي شاهنامه اشاره كرد و گفت: در داستــــان‌هاي شاهنامه، شخصيت رفتاري قهرمانان داستان، در گفتارهاي آنان نشان داده شده است؛ ساده‏دلي و صفاي باطن اسفنديار، خودبيني رستم، دورانديشي پشوتن و...

اين پژوهشگر و مدرس ادبيات فارسي افزود: فردوسي حوادث وحشت‌زاي را با فلسفه عقلي و حكمت عملي اخلاقي، چنان توجيه مي‌كند كه خواننده را قانع و خرسند مي‌سازد. او با تيزبيني شگفت‌انگيز خود، نكات اخلاقي، حكمي و موضوعات
وسعت ديد، قدرت بيان و ساختار اساسي فكر شاعر است كه به شعر او روح مي‌بخشد و هر خواننده‌اي با خواندن اين اشعار، خود تبديل به گوينده و آفريننده مي‌شود
گوناگون و متنوع زندگي را برمي‌شمارد و محروميت‌ها و جنبش‌هاي فكري و فرهنگ ايرانيان را در فراز و نشيب‌ها بازگو مي‌كند.

وي افزود: فردوسي آزادگي، خردورزي، دانش‌پژوهي، هنرگرايي، اصالت، نيكوكاري و راستي را وسيله سرافرازي و پيروزي ملت ايران مي‌داند و همگان را به خردورزي، دادپيشگي، نيك‌انديشي، نيك‌كامي، آزادگي، فضيلت‌جويي و... رهنمون مي‌شود.

اين ايران‌شناس يادآور شد: فردوسـي مي‏خواهد كه شخصيت داستان‏هايش، مظهر خصال شايسته و بزرگ‌منشي و جوان‏مردي باشند. پس مي‏توان اين اثر را به دليل كيفيت معنايي و كميتي آن، يكي از بزرگ‏ترين آثار ادبي جهان دانست.

وي در خاتمه تصريح كرد: اگر كل انديشه‌هاي اخلاقي را به دريايي تشبيه كنيم، تك‌تك موضوعات اخلاقي، مثل گوهرهايي هستند كه فردوسي آن‏ها را به شكل هنرمندانه بيان كرده است.

+ نوشته شده در  شنبه بیست و ششم مرداد 1387ساعت   توسط جعفر معروفی  |