فردوسی ، نیای بزرگ ایرانیان

به بهانه روز بزرگداشت حكيم ابوالقاسم فردوسي

رنج سي ساله و گنج جاودانه

حميدرضا حسيني :‌ گرچه فردوسي بزرگ‌ترين شاعر حماسه‌سراي ايران است، اما از زندگي او آگاهي چنداني نداريم و آنقدر هم كه مي‌دانيم بيشتر به سبب اشاراتي است كه خود در شاهنامه به سير زندگي‌اش داشته است.

سال تولد فردوسي را از 323 تا 330 هجري قمري نوشته‌اند. اما با توجه به اشارات گذرايي كه فردوسي در جاي جاي شاهنامه به سن و سال خود دارد، سال 329 يا 330 هـ .ق براي تولد او درست‌تر تشخيص داده شده است. او در قريه «پاژ» از ناحيه تابران توس به دنيا آمد و اين قريه كه در 12 كيلومتري شرق توس و 15 كيلومتري شمال مشهد جاي گرفته و مركز دهستان تبادكان به شمار مي‌رود، هنوز باقي است.
كاوش‌هاي باستان‌شناسي در روستاي پاژ منجر به كشف بقاياي معماري و سفال‌هايي از سده‌هاي نخستين هجري تا سده دهم شده است و همين امر، تعلق روستا به زمانه فردوسي را قطعي مي‌سازد.
فردوسي متعلق به خانواده‌اي دهقان بود. البته دهقان نه در معناي امروزي خود كه مترادف با كشاورز ساده است، بلكه دهقان به معناي صاحب زمين و ضياء و عقار. اين جماعت در دوره ساساني و نيز در سده‌هاي نخستين اسلامي، بزرگان جامعه ايران و حامل سنت‌هاي فرهنگي بودند و ميراث باستاني ايران پس از اسلام را زنده نگاه داشتند و اين در حالي است كه بنابر پژوهش «برتولد اشپولر» ايران‌شناس برجسته آلماني، دهقانان از نخستين گروه‌هاي اجتماعي بودند كه با ورود اسلام به ايران، اين آيين را پذيرا شدند و به كسوت مسلماني درآمدند.نام پدر فردوسي در برخي روايات تاريخي «منصور بن حسن» و در برخي ديگر از كتاب‌ها نظير تاريخ گزيده «حسن بن علي» آمده است. دولتشاه سمرقندي در تذكره‌الشعرا نام پدر فردوسي را حسن بن اسحاق بن شرفشاه ضبط كرده است.به هر روي فردوسي در خانواده و طبقه‌اي متولد شد كه نه‌تنها از رفاه و آسايش برخوردار بودند، بلكه از نظر فرهنگي جايگاه بلندي داشتند. فردوسي تا نيمه عمر نيز ثروتمند بود و چنانكه نظامي عروضي نويسنده سده ششم هجري در «چهار مقاله» مي‌نويسد: «در ديه پاژ شوكتي تمام داشت و به داخل آن ضياء از امثال خود بي‌نياز بود.»فردوسي در جواني كوشيد تا برخي از داستان‌هاي رايج در زمانه خويش را به نظم آورد و از آن جمله داستان بيژن و گرازان يا داستان منيژه و بيژن بود. ابياتي كه او در اين داستان ساخته و پرداخته در آخر برخي مصرع‌ها همراه با «الف»هاي زايد فراوان است و همين امر موجب شد كه پژوهشگران آنها را متعلق به دوره جواني و ناپختگي فردوسي بدانند.
بپيچيد بر خويشتن بيژنا/ كه چون رزم سازم برهنه تنا
ز تورانيان من بدين خنجرا/ ببرم فراوان سرافرا سرا...
نظم شاهنامه توسط فردوسي زماني آغاز شد كه نسخه‌اي از گشتاسب‌نامه دقيقي توسي به دست او رسيد. دقيقي توسي از شاعران جوان دربار ساماني بود و پيش از آنكه فردوسي به نظم شاهنامه روي آورد، شاهنامه منثوري را معروف به «شاهنامه ابومنصوري» گردآورده بود.با توجه به اينكه فردوسي در ادبيات گوناگون شاهنامه از رنج 30 ساله (و در برخي ديگر از ادبيات رنج 35 ساله) خود در سرودن شاهنامه ياد مي‌كند و باز با توجه به اينكه به تقريب مي‌دانيم پايان شاهنامه بين سال‌هاي 400 تا 402 هـ .ق بوده است، سال 370 يا 371 هـ .ق را آغاز سرودن شاهنامه دانسته‌اند و اين زماني بود كه فردوسي 4 دهه از عمر خويش را پشت‌سر گذارده بود.فردوسي در سرودن شاهنامه از حمایت حكام محلي و بزرگان توس برخوردار بود و در شاهنامه به اين موضوع اشاره دارد. نام يكي از اين حكام «حيي قتيبه» است. چنانكه حكيم توس مي‌گويد:
حيي قتيبه است از آزادگان / كه از من نخواهد سخن رايگان
از ويم خور و پوشش و سيم و زر / بدو يافتم جنبش و پا و پر
اما فردوسي نام مابقي حاميان خود را به دقت ذكر نمي‌كند و فقط اشاراتي به ويژگي‌ها و حمايت‌هاي آنان دارد.نخستين نسخه شاهنامه در سال 384 هـ .ق به پايان رسيد:
سرآمد كنون قصه يزدگرد / بماه اسفندار مذ
روز ارد
ز هجرت شده سيصد از روزگار / چو هشتاد و چار از برش برشمار
از اين تاريخ به بعد، فردوسي بازخواني اشعار اوليه را آغاز كرد و اشعار ديگري را بدان افزود. تعداد اين اشعار بسيار زياد بود زيرا نسخه اوليه شاهنامه كه ترجمه‌اي از آن به دستمان رسيده است، به مراتب كوتاه‌تر از نسخه امروزي است. همانگونه كه اشاره شد، نسخه دوم در فاصله سال‌هاي 400 تا 402 به پايان رسيد و فردوسي بر آن شد كه حاصل رنج 30 ساله خود را به بزرگ‌ترين سلطان زمانه «سلطان محمود غزنوي» تقديم كند يا به بيان ديگر شاهنامه را به نام او سازد. چنين كاري رسم روزگار بود و علاوه بر اين، فردوسي كه در راه به نظم كشيدن حماسه ملي ايرانيان ثروت خويش را از دست داده بود، اميد داشت كه با تقديم شاهنامه به سلطان محمود، صله و انعام درخوري از او دريافت كند.
او احوال خود در اين ايام را چنين شرح داده است:
الا اي برآورده چرخ بلند / چه داري به پيري مرا مستمند
چو بودم جوان، برتري داشتي / به پيري مرا خوار بگذاشتي
به جاي عنانم، عصا داد سال / پراكنده شد مال و برگشت حال
با اين وجود، انتظار فردوسي براي برخورداري از نوازش سلطان محمود، برآورده نشد و محمود با بي‌اعتنايي تمام، صله اندكي به فردوسي داد:
به پاداش گنج مرا در گشاد / به من جز بهاي فقاعي نداد
فقاعي بيرزيدم از گنج شاه / از آن من فقاعي خريدم به راه
درباره اينكه چرا محمود، فردوسي و حماسه‌اش را با همه بزرگي مورد بي‌اعتنايي قرار داد، سخن‌هاي بسيار رفته است اما گويا اختلاف‌هاي مذهبي و نژادي عاملي مهم در اين بي‌اعتنايي بود.
فردوسي شيعه‌مذهب و دوستدار اهل بيت پيامبر(ص) بود و محمود سني مذهب سخت متعصب كه از شيعيان بسي كينه به دل داشت.
از اين گذشته، محمود از تركان آسياي ميانه بود و فردوسي در شاهنامه فراوان از اين تركان (= تورانيان) به بدي ياد كرده بود.
مطابق روايت نويسنده «تاريخ سيستان» محمود پس از شنيدن اشعاري از شاهنامه گفت: «شاهنامه خود هيچ نيست. مگر حديث رستم و اندر سپاه من هزار مرد چون رستم هستم، بوالقاسم گفت: زندگي خداوند دراز باد، ندانم اندر سپاه او چند مرد چون رستم باشد، اما اين دانم كه خداي تعالي خويشتن را هيچ بنده چون رستم ديگر نيافريد. اين بگفت و زمين بوسه كرد و برفت.»فردوسي بعد از بازگشت از غزنين (تختگاه سلطان محمود در افغانستان كنوني) اشعاري در هجو محمود سرود و اختلاف نژادي و مذهبي را عامل ناروايي‌هاي او دانست:
مرا غمز كردند، كان پر سخن/ به مهر نبي و علي شد كهن.
اگر مهرشان من حكايت كنم/ چو محمود را صد حمايت كنم.
پرستارزاده نيايد به كار/ وگر چند باشد پدر شهريار...
چو اندر تبارش بزرگي نبود/ ندانست نام بزرگان شنود.
حماسه‌سراي بزرگ ايران پس از بي‌اعتنايي سلطان ترك‌نژاد با اميد به دلجويي شاهي ديگر به نزد «سپهبد شهريار» حكمران مازندران رفت و با خواندن اشعاري كه در هجو محمود سروده بود به شهريار گفت كه شاهنامه را به نام وي خواهد كرد. شهريار گرچه در مازندران حكومت مستقل داشت اما از نفوذ و سلطه محمود غزنوي بركنار نبود. از اين رو مي‌انديشيد كه اگر شاهنامه به نام او شود از خشم محمود در امان نخواهد ماند. او فردوسي را بنواخت و نيكي بسيار با او كرد. سپس گفت: «محمود خداوندگار من است، تو شاهنامه به نام او رها كن و هجو او به من ده تا بشويم و تو را اندك چيزي بدهم. خود تو را خواند و رضاي تو طلبد و رنج چنين كتاب ضايع نماند.» آنگاه صدهزار درهم به فردوسي داد و صد بيت هجو او را گرفت و در آب شست تا از ميان برود هر چند كه از ميان نرفت.
مطابق برخي از روايات تاريخي پيش‌بيني سپهبد شهريار به واقعيت پيوست و محمود تحت‌تاثير ديوانسالاران ايراني و فرهيخته خود از در لطف با فردوسي درآمد و صله درخوري برايش فرستاد. اما اين صله هنگامي به يكي از دروازه‌هاي توس رسيد كه جنازه فردوسي را از دروازه ديگر بيرون مي‌بردند. فردوسي حدود سال‌هاي 411 تا 416 هـ .ق و در سني افزون بر هشتاد سال درگذشت؛ در حالي كه در پايان عمر يك بار ديگر شروع به بازخواني و تجديدنظر نهايي در شاهنامه كرده بود. جنازه او را براي دفن به قبرستان بردند اما عالمي متعصب كه «مذكر توس» نام داشت،‌مانع شد و گفت: «من رها نكنم تا جنازه او در گورستان مسلمانان برند كه او رافضي (شيعه) بود و هر چند مردمان بگفتند با آن دانشمند درنگرفت. درون دروازه، باغي بود ملك فردوسي. او را در آن باغ دفن كردند. امروز هم در آنجاست.» آري، امروز هم فردوسي در آنجاست اما به راستي قبر مذكر توس كجاست؟فردوسي دو فرزند يكي دختر و ديگري پسر داشت. پسرش در سن 37 سالگي و زماني كه فردوسي 65 ساله بود درگذشت و دخترش تا بعد از مرگ او حيات داشت. اما او نيز در زواياي تاريك تاريخ گم شد. آنچه ماند فردوسي بود و حماسه جاويدان ايرانيان و ادب ديرپاي پارسي.

لينك ثابت نوشته شده در سه شنبه بیست و چهارم اردیبهشت 1387ساعت توسط ..:: جعفر معروفی ::..

انتشار شاهنامه منحصر به‌فرد از استاد فرشچيان

نشست خبري نخستين همايش بين‌المللي شاهنامه‌نگاري صبح روز گذشته در حالي در مجموعه فرهنگي آسمان فرهنگستان هنر برگزار شد كه دبير اجرايي اين همايش از انتشار دو نسخه شاهنامه شاه‌طهماسب و شاهنامه كابل در حاشيه اين همايش خبر داد.عبدالمجيد شريف‌زاده دبير علمي اين همايش با تاكيد بر اين‌كه موضوع شاهنامه‌نگاري، امروزه موضوعي فراموش شده در هنر ايران است، تصريح كرد: اين همايش مي‌تواند نقطه آغازي بر اين امر باشد.

به گزارش خبرنگار ما، وي در ادامه از ارائه 33 مقاله از مجموعه مقالات ارسالي به اين همايش خبر داد و افزود: كتاب مقالات ارائه شده به اين همايش نيز كه مشتمل بر 57 مقاله از انديشمندان داخلي و خارجي در اين باره است در ايام برگزاري اين همايش چهار روزه منتشر مي‌شود.

بر اساس اعلام مسوول دبيرخانه اين همايش، در مجموع 90مقاله به دبيرخانه اين همايش ارسال شده است.

در ادامه اين جلسه، شريف‌زاده از انتشار شاهنامه‌اي منحصر به فرد تحت عنوان «شاهنامه فرهنگستان هنر» نيز در حاشيه اين جشنواره خبر داد كه قرار است نگارگري آثار آن توسط استاد محمود فرشچيان از چهره‌هاي ماندگار كشورمان به چاپ برسد.

استاد فرشچيان كه قرار بود در اين نشست به ارائه توضيحاتي درباره چگونگي خلق اين شاهنامه بپردازد، به دليل فوت يكي از اقوام نزديك خويش نتوانست در اين نشست حضور يابد و مسوولان اجرايي اين همايش توضيحات بيشتر در اين باره را به زمان ديگري موكول كردند.

بنا به گفته مسوولان برگزاري اين همايش، كتاب نگاره‌هاي شاهنامه و ترجمه كتاب زبان تصويري شاهنامه اثر هيلن بران نيز از ديگر كتاب‌هايي است كه در حاشيه اين همايش به چاپ مي‌رسد.

اين همايش 25 ارديبهشت همزمان با روز بزرگداشت حكيم ابوالقاسم فردوسي در مجموعه فرهنگي هنري آسمان وابسته به فرهنگستان هنر افتتاح مي‌شود و پس از 2 روز برگزاري همايش، كاروان علمي آن روز 27 ارديبهشت براي ادامه برگزاري آن به سمت زابل حركت ‌مي‌كند. اين همايش پس از 2 روز برگزاري در دانشگاه سيستان و بلوچستان به پايان مي‌رسد

لينك ثابت نوشته شده در دوشنبه بیست و سوم اردیبهشت 1387ساعت توسط ..:: جعفر معروفی ::..

«روح رستم» آماده پخش شد

تصوير کوتاه

ويژه برنامه روز فردوسي و روز جهاني موزه‌ در شبكه يك

جام‌جم: ويژه برنامه روز فردوسي، يك برنامه مستند تركيبي است كه25 ارديبهشت همزمان با سالروز تولد حكيم طوس و به مناسبت نامگذاري اين روز به نام روز فردوسي از شبكه يك سيما پخش مي‌شود.

اين ويژه برنامه به مدت 25 دقيقه در گروه فرهنگ، تاريخ و هنر شبكه يك سيما تهيه مي‌شود و در آن استاداني همچون دكتر كزازي، دكتر احمد جلالي و دكتر فتح‌الله مجتبايي درباره اين حماسه سراي بزرگ فارسي و ماندگارترين اثر حماسه ادبيات فارسي سخن خواهند گفت.

ويژه برنامه روز فردوسي را عليرضا حسيني تهيه و كارگرداني مي‌كند و ناصر زعفرانچي به عنوان نويسنده با اين برنامه همكاري دارد. اين تهيه كننده مستند، روز جهاني موزه و ميراث فرهنگي را به مناسبت پخش در اين روز توليد مي‌كند و در آن به معرفي تعدادي از موزه‌هاي مطرح ايران و جهان مي‌پردازد. در مستند روز جهاني موزه با كارشناساني همچون دكتر محيط طباطبايي، مهندس سيد محمد بهشتي و استاد جعفري به عنوان كارشناس و مديران فرهنگي گفتگو خواهد شد. اين مستند درگروه فرهنگ و تاريخ و هنر توليد مي‌شود و به مدت 30 دقيقه درروز 28 ارديبهشت همزمان با روز جهاني موزه از شبكه يك سيما پخش خواهد شد.

«روح رستم» آماده پخش شد

جام‌جم: «روح رستم» عنوان فيلم مستندي است كه از سوي حسين ناظريان آماده نمايش شده است.

به گفته وي، طرح اصلي از سوي شبكه انگليسي‌زبان پرس‌تي‌وي ارائه شد و هدف از ساخت آن، شناخت استعدادهاي بومي كشور بخصوص در استاني مثل سيستان و بلوچستان است. متاسفانه بسياري در خارج كشور و حتي داخل، اين استان را با قاچاق موادمخدر و مسائل مربوط به آن مي‌شناسند در حالي كه واقعيت اين‌گونه نيست و نام‌آوران بسياري در اين استان هستند كه مي‌كوشند نام ايران را در جهان بلندآوازه كنند.

وي درباره موضوع فيلمش به «جام‌جم» گفت: عباس شيبك، قهرمان كيك‌بوكسينگ جهان يكي از اين آد‌م‌هاست كه سوژه اصلي فيلم روح رستم است. ما تلاش كرديم در اين مستند نشان دهيم جوانان سيستان و بلوچستان، علاقه و گرايش بسياري به ورزش و مسائل فرهنگي دارند تا آنجا كه حتي به قهرماني جهاني مي‌رسند. روح رستم روايت قهرماني است كه براي موفقيت، مراحل سختي را در ورزش و زندگي سپري كرده و در اين راه پشتكار، جديت و اخلاق را سرلوحه خويش قرار داده است.

تصويربرداري اين فيلم از مهرماه 86 آغاز شد و تا پايان اسفند به طول انجاميد. ناظريان علت طولاني شدن تصويربرداري فيلم را تلاش براي واكاوي ابعاد مختلف زندگي اين ورزشكار عنوان كرد.حسين ناظريان با توضيح اين كه سعيد شعباني براي اين فيلم موسيقي ساخته تصريح كرد: قصد دارم فيلم روح رستم را به جشنواره بين‌المللي فيلم‌هاي ورزشي تهران ارائه كنم.

نمايش فيلم كوتاه ايراني از طريق تلفن همراه در 5 شهر بزرگ جهان

جام‌جم: فيلم كوتاه «سيلي» ساخته احسان اماني كه عرضه بين‌المللي آن به مركز گسترش سينماي مستند و تجربي واگذار شده، از طريق تلفن‌هاي همراه در 5 شهر بزرگ جهان پخش خواهد شد.

به گزارش روابط عمومي مركز گسترش‌ سينماي مستند و تجربي، اين رخداد بين‌المللي كه هدف از برگزاري آن آشنايي با فرهنگ‌ها و نزديك‌تر كردن ملت‌هاي مختلف عنوان شده، ‌به وسيله بنياد فيلم پانجيا مستقر در شهر نيويورك برگزار مي‌شود.

نماينده بنياد فيلم پانجيا با حضور در غرفه مركز گسترش سينماي مستند و تجربي در بازار فيلم جشنواره كلرمون فران فرانسه، فيلم كوتاه سيلي را انتخاب كرد تا در كنار 29 فيلم كوتاه برگزيده ديگر از سراسر دنيا، راس ساعت 6 بعدازظهر شنبه (21/2/87) به وقت گرينويچ (30/10 شب به وقت ايران) از شبكه اينترنت به نشاني www.pangeaday.org و تلفن‌هاي همراه در شهرهاي لس‌آنجلس (امريكا)، لندن (انگلستان)، ريودوژانيرو(برزيل)، قاهره(مصر) و مومباي(هندوستان)‌ پخش شود، مبلغ 3 هزار دلار امريكا نيز به عنوان حق پخش به هر فيلم تعلق مي‌گيرد.

جانبازان قطع نخاعي‌ در مستند «بوم سكوت»

ايرنا: فيلم مستند بوم سكوت با محور جانبازان دوران دفاع مقدس ساخته مي‌شود.

اين طرح مستند 30 دقيقه‌اي به كارگرداني حامد خسروي در آسايشگاه ثارالله تهران جلوي دوربين مي‌رود.

اين كارگردان، پيشتر با مستند ترانه اندوهگين كوهستان و با محور جانبازان دوران دفاع مقدس، جايزه جشنواره بين‌المللي فجر را دريافت كرده است. اين مستند با سرمايه‌گذاري بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌هاي دفاع مقدس ساخته مي‌شود.

فروتن: براي بازي در فيلم «زن دوم» ترديد داشتم

فارس: نشست نمايش و نقد و بررسي فيلم «زن دوم» در سينما آزادي با حضور فرشته طائر‌پور (تهيه‌كننده)، محمدرضا فروتن (بازيگر) و عليرضا شيري روان‌شناس و متخصص در روان‌شناسي يونگ و دانشجويان دانشگاه الزهرا(س) برگزار شد.

محمدرضا فروتن، بازيگر نقش بهرام در فيلم زن دوم درباره رويكرد خود به اين شخصيت گفت: معمولا بازيگرها دوست دارند بگويند كه روي نقششان خيلي مطالعه مي‌كنند، تلاش مي‌كنند و زحمات بسيار زيادي مي‌كشند، اما بايد صادقانه بگويم آن چيزي كه مرا جلو مي‌برد و باعث انجام كارم مي‌شود، همان ذوق و شوق و عشق كودكانه‌اي است كه نسبت به كارم دارم. من در حد يك كارشناسي روان‌شناسي درس خوانده‌ام كه در آنها نظريه شخصيت‌پردازي و مباحث ديگر روان‌شناسي جاي مي‌گرفت. وي افزود: هنگام كار نيز يك تقسيم‌بندي از اين مباحث در ذهنم شكل مي‌گيرد و گاهي اوقات موقع كار به ذهنم مي‌آيد، ولي در نهايت زندگي كردن، فهميدن و درك كردن نقش از طريق آگاهي به دست مي‌آيد نه دانش. آگاهي است كه در كار تاثير مي‌گذارد.

اين بازيگر سينما در ادامه گفت: من اصولا در كارهايم به خودم سخت مي‌گيرم و بيشتر كارهايم را دوست ندارم و فكر مي‌كنم در كارهاي بعدي بهتر خواهم بود. من بازيگري را هنوز تجربه مي‌كنم.

وي ادامه داد: بازي خودم را در فيلم زن دوم دوست ندارم و به نظرم بايد روش ديگري را به كار مي‌بستم تا بهتر بازي كنم.

فروتن گفت: ترديد داشتم كه در زن دوم بازي كنم. فكر مي‌كنم با اين اوصاف سال‌هاي بعد به زن سوم و چهارم هم برسيم! صرف نظر از اين‌كه موضوع اخلاقي است يا نه، دلم مي‌خواهم فيلمي ساخته شود كه مساله ازدواج را بررسي ‌كند. فكر مي‌كنم اين نشانه‌ها، نشانه‌هاي خوبي در جامعه ني

لينك ثابت نوشته شده در دوشنبه شانزدهم اردیبهشت 1387ساعت توسط ..:: جعفر معروفی ::..

شب‌های فردوسی در فرهنگسرای نياوران

همزمان با روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی آیین ویژه «شب های فردوسی» فرهنگسرای نیاوران برگزار می‌شود.

در این مراسم که عصر 24 و 25 ارديبهشت 87 برپا می شود، علیرضا شجاع پور، شاهنامه‌پژوه و مدرس جلسات هفتگی شاهنامه در فرهنگسرای نیاوران به همراه دکتر امیرحسین ماحوزی سخنرانی می کنند.

«گردآفرید»، مرشد حمید رضائی و شاهنامه خوان هفت ساله شیرازی شایان اژدری شاهنامه خوانی می کنند و گروه موسیقی روح افزا به سرپرستی و خوانندگی امیر زینلی بخش هایی از شاهنامه را با همراهی موسیقی اجرا خواهند کرد.

شب های فردوسی ساعت 18 دو روز یادشده آغاز و تا ساعت 20 ادامه خواهد داشت.

جلسات شاهنامه خوانی هفتگی فرهنگسرای نیاوران قریب به 15 ماه است هر دوشنبه برپا می‌شود و این دومین سال پیاپی است که به مناسبت روز بزرگداشت فردوسی بزرگ، آیینی ویژه دراین فرهنگسرا برپا می‌شود.

لينك ثابت نوشته شده در پنجشنبه پنجم اردیبهشت 1387ساعت توسط ..:: جعفر معروفی ::..